15 czerwca 2026

DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM POD LUPĄ SPECJALISTÓW” – DLACZEGO WARTO WSPIERAĆ ROZWÓJ PSYCHOMOTORYCZNY DZIECI

„Czy nasze dzieci ruszają się za mało?” – o kondycji fizycznej przedszkolaków

Jeszcze kilkanaście lat temu dzieci większość wolnego czasu spędzały na podwórku. Dziś coraz częściej wybierają ekran telefonu, tabletu lub telewizora. Efekt? Eksperci alarmują, że sprawność fizyczna najmłodszych systematycznie się pogarsza, a problem nadwagi i otyłości dotyka coraz młodszych grup wiekowych. Wyniki projektu „WF z AWF – Aktywny dzisiaj dla zdrowia w przyszłości” pokazują, że mniej niż 20% dzieci i młodzieży w Polsce spełnia zalecenia dotyczące codziennej aktywności fizycznej.

 

 

Tymczasem to właśnie wiek przedszkolny jest jednym z najważniejszych etapów rozwoju człowieka. To okres intensywnego rozwoju motorycznego dziecka oraz związanych z nim funkcji wzrokowych, słuchowych i proprioceptywnych, a także układów: mięśniowo-szkieletowego, krążenia i oddechowego. Równolegle rozwijają się funkcje psychiczne, które są ściśle powiązane z rozwojem ruchowym. W literaturze przedmiotu określa się ten proces mianem rozwoju psychomotorycznego. Kluczowym czynnikiem wspierającym prawidłowy rozwój wszystkich układów organizmu pozostaje aktywność fizyczna.

 

Wiek przedszkolny to również czas kształtowania się postawy ciała oraz nabywania podstawowych umiejętności ruchowych. Dziecko w starszym wieku przedszkolnym potrafi biegać, skakać, wspinać się, chwytać, a także wykazywać dobrze rozwinięte reakcje równoważne. W tym okresie kształtuje się indywidualny wzorzec chodu oraz doskonalone są precyzyjne ruchy rąk. Wszelkie opóźnienia lub zaniedbania w zakresie rozwoju motorycznego i postawy ciała mogą negatywnie wpływać na rozwój dziecka w późniejszych latach szkolnych.

 

 

Ruch wspiera nie tylko ciało, ale i rozwój mózgu

Specjaliści podkreślają, że rozwój psychomotoryczny dziecka stanowi fundamentalne kryterium oceny prawidłowości jego ogólnego rozwoju. Wysoki poziom zdolności motorycznych sprzyja kształtowaniu procesów percepcyjnych i poznawczych, co przekłada się na większą zdolność dziecka do zdobywania doświadczeń oraz przyswajania wiedzy. Ma to bezpośredni wpływ na osiąganie lepszych wyników w nauce.

 

Aktywność fizyczna pełni także istotną funkcję profilaktyczną w kontekście chorób cywilizacyjnych, w tym narastającego problemu nadwagi i otyłości. Według danych Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości nadwaga lub otyłość występuje już u ponad 12% chłopców i 10% dziewcząt w wieku przedszkolnym. Raport WHO wskazuje natomiast, że aż 32% polskich dzieci w wieku 7–9 lat ma nadmierną masę ciała, co plasuje Polskę na ósmym miejscu wśród badanych krajów europejskich.

 

Ruch odgrywa kluczową rolę w prawidłowym rozwoju dziecka, dlatego tak ważne jest zapewnienie mu odpowiedniej dawki aktywności fizycznej. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby dzieci i młodzież w wieku 5–17 lat podejmowały codziennie co najmniej 60 minut aktywności fizycznej o umiarkowanej lub dużej intensywności, głównie o charakterze aerobowym. Dodatkowo ćwiczenia rozwijające siłę mięśniową powinny być wykonywane minimum trzy razy w tygodniu. Bardzo ważne jest również ograniczanie czasu spędzanego w pozycji siedzącej.

 

Niestety współczesny styl życia sprawia, że wielu najmłodszych nie osiąga nawet tego minimum. Międzynarodowy projekt Global Matrix 4.0 wykazał, że mniej niż 20% dzieci i młodzieży w Polsce spełnia kryterium minimum godziny umiarkowanej lub intensywnej aktywności fizycznej dziennie. Co więcej, wskaźnik ten pogorszył się względem poprzednich edycji raportu. Dodatkowo, raporty projektu WF z AWF – Aktywny dzisiaj dla zdrowia w przyszłości sygnalizują stopniowe pogarszanie się kondycji fizycznej uczniów w wieku 10–19 lat. Te dane jasno pokazują pilną potrzebę działań mających na celu poprawę poziomu aktywności fizycznej oraz zdrowia dzieci i młodzieży w Polsce.

 

Dlaczego warto diagnozować możliwości funkcjonalne aparatu ruchu albo potrzeby aparatu ruchu już u dzieci w wieku przedszkolnym?

 

Eksperci coraz częściej zwracają uwagę, że w Polsce brakuje kompleksowej diagnostyki aparatu ruchu dzieci w wieku przedszkolnym. Choć monitorowany jest poziom sprawności fizycznej uczniów oraz realizowane są diagnozy przedszkolne związane z gotowością szkolną, nadal brakuje oceny możliwości aparatu ruchu zarówno w statyce, jak i w dynamice. Niedostateczna jest również liczba narzędzi wspierających nauczycieli we wczesnym wykrywaniu dysfunkcji aparatu ruchu.

To poważny problem, ponieważ zaniedbania w tym zakresie mogą prowadzić do obniżenia możliwości funkcjonalnych organizmu, odczuwanego dyskomfortu mięśniowo-szkieletowego, powstawania wad w postawie ciała, a w konsekwencji także do niechęci wobec aktywności fizycznej w późniejszych latach życia. Kompleksowa ocena rozwoju psychomotorycznego dziecka powinna stanowić podstawę profilaktyki pierwotnej. Właśnie dlatego powstała inicjatywa Zespołu badawczego zajmującego się oceną kondycji fizycznej dzieci w wieku przedszkolnym. Celem projektu jest diagnostyka możliwości aparatu ruchu dzieci przedszkolnych oraz przywracanie możliwości funkcjonalnych aparatu ruchu dzieci, z możliwością rozszerzenia działań na inne grupy wiekowe.

 

Nauczyciel i fizjoterapeuta – nowy model współpracy

 

W projekcie podkreśla się także niezwykle ważną rolę nauczycieli w monitorowaniu zdrowia fizycznego dzieci. To właśnie nauczyciel wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej często jako pierwszy może zauważyć sygnały ostrzegawcze, takie jak trudności z równowagą, nieprawidłowy chód, osłabiona koordynacja czy problemy z wykonywaniem podstawowych czynności ruchowych.

Projekt zakłada rozwijanie współpracy nauczycieli z fizjoterapeutami. Dzięki temu nauczyciele mogliby nie tylko monitorować ogólną sprawność fizyczną uczniów, ale także skuteczniej realizować profilaktykę dysfunkcji aparatu ruchu. Celem jest również rozwijanie wiedzy i umiejętności nauczycieli w zakresie tworzenia optymalnych warunków i odpowiedniej organizacji zajęć z uwzględnieniem potrzeb aparatu ruchu dziecka.

 

Eksperci podkreślają, że wcześnie wykryte dysfunkcje aparatu ruchu mogą być skutecznie korygowane za pomocą odpowiednio dobranych ćwiczeń, zanim staną się poważnym problemem zdrowotnym. Dlatego inwestycja w kompleksową diagnostykę i wczesną interwencję w wieku przedszkolnym jest kluczowa dla zapewnienia zdrowego i pełnego rozwoju dzieci.

 

 

„Wyrośnie z tego”? Niekoniecznie.

Rodzice często uspokajają się, że dziecko „z czasem samo nadrobi” problemy ruchowe. Tymczasem specjaliści alarmują, że zaniedbania w wieku przedszkolnym mogą mieć konsekwencje przez całe życie. Nieprawidłowa postawa ciała, ograniczona sprawność czy brak nawyku podejmowania aktywności fizycznej często utrwalają się już na etapie wczesnego dzieciństwa.

Coraz częściej mówi się również o tym, że dzieci mające negatywne doświadczenia związane z ruchem unikają aktywności także w wieku szkolnym. Problem niechęci do lekcji wychowania fizycznego bardzo często zaczyna się znacznie wcześniej — właśnie wtedy, gdy dziecko nie otrzymuje odpowiedniego wsparcia w rozwijaniu podstawowych kompetencji ruchowych.

 

Inwestycja w zdrową przyszłość

Dotychczas w Polsce nie realizowano podobnych badań diagnostycznych aparatu ruchu obejmujących dzieci w wieku przedszkolnym, co sprawia, że proponowane działania są szczególnie potrzebne. Wczesne rozpoznanie nieprawidłowości pozwoli na wdrożenie odpowiednich działań wspierających harmonijny rozwój dziecka już na etapie edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej.

Wyniki kompleksowej diagnozy psychomotorycznej dzieci mają stanowić podstawę do projektowania programów wspierających rozwój ruchowy oraz profilaktykę dysfunkcji aparatu ruchu. Programy te będą mogły obejmować działania korekcyjne i edukacyjne skierowane do dzieci, rodziców oraz nauczycieli.

 

Działania realizowane w ramach projektu mają również istotny wymiar społeczny. Wypracowane rozwiązania mogą zostać zaadaptowane także do innych grup wiekowych. Wyniki badań staną się cennym narzędziem dla nauczycieli, studentów, fizjoterapeutów oraz pracowników ochrony zdrowia, wspierając ich działania na rzecz poprawy zdrowia i sprawności fizycznej społeczeństwa.

Projekt dotyczący oceny kondycji fizycznej dzieci przedszkolnych ma szansę nie tylko poprawić jakość życia najmłodszych, ale także stworzyć nowe standardy współpracy między nauczycielami, fizjoterapeutami i rodzicami. A to może być pierwszy krok do wychowania pokolenia, które ruch będzie traktować nie jako obowiązek, lecz naturalny element codziennego życia.

 

autor artykułu: dr Marta Łabęcka. 

 

Piśmiennictwo:

  1. American Academy of Pediatrics, American Public Health Association, & National Resource Center for Health and Safety in Child Care and Early Education. (2010). Preventing childhood obesity in early care and education: Selected standards from Caring for Our Children: National health and safety performance standards; Guidelines for early care and education programs (3rd ed.).
  2. Bakiera, L., & Stelter, Ż. (2011). Leksykon psychologii rozwoju człowieka (Tom 2). Difin SA.
  3. Colley, R. C., Janssen, I., & Tremblay, M. S. (2012). Daily step target to measure adherence to physical activity guidelines in children. Medicine & Science in Sports & Exercise, 44(5), 977–982.
  4. Cook, G., Burton, L., Hoogenboom, B. J., & Voight, M. (2014). Functional movement screening: The use of fundamental movements as an assessment of function – Part 1. International Journal of Sports Physical Therapy, 9(3), 396–409.
  5. Czaprowski, D., Stoliński, Ł., Tyrakowski, M., Kozinoga, M., & Kotwicki, T. (2018). Non-structural misalignments of body posture in the sagittal plane. Scoliosis and Spinal Disorders, 13, 6.
  6. Dobrowolski, P., Prejbisz, A., Kuryłowicz, A., et al. (2022). Metabolic syndrome – a new definition and management guidelines. Archives of Medical Science, 18(5), 1133–1156.
  7. Gabel, L., Proudfoot, N. A., Obeid, J., MacDonald, M. J., Bray, S. R., Cairney, J., & Timmons, B. W. (2013). Step count targets corresponding to new physical activity guidelines for the early years. Medicine & Science in Sports & Exercise, 45(2), 314–318.
  8. Gajdosik, R. L., Albert, C. R., & Mitman, J. J. (1994). Influence of hamstring length on the standing position and flexion range of motion of the pelvic angle, lumbar angle, and thoracic angle. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 20(4), 213–219.
  9. Gruszczyk-Kolczyńska, E. (Red.). (2014). Starsze przedszkolaki. Jak skutecznie je wychowywać i kształcić w przedszkolu i w domu. Bliżej Przedszkola.
  10. Katzmarzyk, P. T., Powell, K. E., Jakicic, J. M., Troiano, R. P., Piercy, K., & Tennant, B., et al. (2019). Sedentary behavior and health: Update from the 2018 Physical Activity Guidelines Advisory Committee. Medicine & Science in Sports & Exercise, 51, 1227–1241.
  11. Lee, I., Sim, S., & Jin, S. (2021). Hamstring stretching significantly changes the sitting biomechanics. International Journal of Industrial Ergonomics, 84, 103163.
  12. Mazur, J., & Małkowska-Szkutnik, A. (Red.). (2018). Zdrowie uczniów w 2018 roku na tle nowego modelu badań HBSC. Instytut Matki i Dziecka.
  13. Molik, B. (Red.). (2022). Raport merytoryczny projektu Aktywny powrót do szkoły (WF z AWF). Warszawa.
  14. Park, J. H., Moon, J. H., Kim, H. J., Kong, M. H., & Oh, Y. H. (2020). Sedentary lifestyle: Overview of updated evidence of potential health risks. Korean Journal of Family Medicine, 41(6), 365–373.
  15. Public Opinion Research Center. (2020). Health and healthy behaviour. Physical activity. Polish Public Opinion.
  16. WHO. (2021). WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour.
  17. Wolański, N. (2012). Rozwój biologiczny człowieka. Podstawy auksologii, gerontologii i promocji zdrowia. PZWL.
  18. Zembura P., Korcz A., Cieśla E., Nałęcz H. (2022), Raport o stanie aktywności fizycznej dzieci i młodzieży w Polsce w ramach projektu Global Matrix 4.0, Warszawa, Fundacja V4Sport.
  19. Zembura, P., Korcz, A., Nałęcz, H., & Cieśla, E. (2022). Results from Poland's 2022 Report Card on Physical Activity for Children and Youth. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(7), 4276.
 

Projekt finansowany przez

Obserwuj nas

Polityka prywatności i plików cookies