Jak Alfabet Ruchowy wpłynie na lekcje wychowania fizycznego?

Centralnym punktem  zmian w podstawie programowej nauczania wychowania fizycznego  stała się koncepcja Alfabetu Ruchowego. W jaki sposób to podejście wpłynie na codzienną pracę w szkołach i odmieni dotychczasowy przebieg lekcji WF-u?

Nowe podejście do lekcji: Od oceny wyniku do rozwoju kompetencji

Dotychczasowy model wychowania fizycznego często skupiał się na parametryzacji wyników, testach sprawnościowych i ocenie czysto technicznego wykonania ćwiczeń. Alfabet ruchowy wprowadza w to miejsce podejście holistyczne. Lekcja WF-u przestaje być jedynie sprawdzianem z umiejętności sportowych, a staje się procesem rozwijania czterech wzajemnie powiązanych filarów: 

1. Kompetencji fizycznych – od podstawowych wzorców ruchowych (bieg, skok, rzut, równowaga) po złożone dyscypliny.

2. Motywacji i pewności siebie – budowania czerpania radości z ruchu oraz poczucia własnej skuteczności.

3. Wiedzy i rozumienia – świadomości biologicznego wpływu wysiłku na organizm, zasad regeneracji i bezpiecznego treningu.

4. Budowania zdrowych nawyków na przyszłość – kształtowania nawyków pozwalających na samodzielne podejmowanie ruchu w życiu codziennym.

Zmiana przestrzeni: Jak najczęściej wyjście poza salę gimnastyczną

Istotnym kierunkiem zmian jest również edukacja w terenie i wykorzystywanie zróżnicowanych środowisk do podejmowania aktywności fizycznej. Sala gimnastyczna nie powinna być jedyną przestrzenią realizacji wychowania fizycznego. Boisko, park, las, teren rekreacyjny czy inne przestrzenie otwarte stwarzają odmienne możliwości ruchowe i pozwalają uczniom zdobywać doświadczenia, które łatwiej przenieść do codziennego życia. Aktywność w terenie sprzyja również budowaniu kontaktu z naturą, wzmacnianiu odporności psychofizycznej oraz kształtowaniu postaw prozdrowotnych i proekologicznych. 

Podstawa programowa wspiera ogólnoszkolne podejście do aktywności fizycznej, zgodnie z którym ruch powinien być obecny w różnych obszarach życia szkoły, a nie tylko na lekcjach WF. Obejmuje to m.in. promowanie aktywnych dojazdów do i ze szkoły, organizowanie aktywnych przerw, tworzenie przestrzeni zachęcających do ruchu oraz włączanie aktywności fizycznej do lekcji innych przedmiotów. Ruch może pełnić funkcję krótkiej przerwy wspierającej koncentrację, ale także być elementem samego procesu uczenia się, np. poprzez zadania edukacyjne realizowane w ruchu lub w plenerze.

Jak zmienią się zajęcia na poszczególnych etapach edukacji?

Wdrażanie Alfabetu Ruchowego przybiera odmienną formę w zależności od wieku i rozwoju psychofizycznego ucznia:

Klasy I–III SP budowanie fundamentów aktywności fizycznej

W edukacji wczesnoszkolnej szczególne znaczenie ma systematyczne rozwijanie podstawowych umiejętności ruchowych. Bieganie, skakanie, rzucanie i chwytanie, kopanie, wspinanie, utrzymywanie równowagi czy kontrolowanie pozycji własnego ciała tworzą bazę, na której w kolejnych latach dziecko może budować bardziej złożone umiejętności i uczestniczyć w różnych formach aktywności fizycznej.

Dlatego dzieci powinny mieć wiele okazji do ruchu w zróżnicowanych sytuacjach: podczas zabaw i gier ruchowych, ćwiczeń z przyborami, zadań równoważnych, torów przeszkód, prostych form gimnastycznych, rytmicznych i tanecznych. Równie ważna jest zmienność środowiska. Te same umiejętności powinny być rozwijane nie tylko w sali, ale także na boisku, placu zabaw czy w naturalnym terenie. Dzięki temu dziecko uczy się wykorzystywać poznane umiejętności ruchowe w różnych warunkach i sytuacjach.

„W klasach I–III wiele zajęć, w tym ruchowych, nauczyciel organizuje na świeżym powietrzu. Wskazane jest, aby co najmniej jedna godzina zajęć wychowania fizycznego w tygodniu odbywała się w sali gimnastycznej z dostępem do wszelkich środków i sprzętów sportowych. Nauczyciel, planując pracę oddziału, uwzględnia wszelkie zabawy ruchowe i gry zespołowe rozwijające podstawowe umiejętności ruchowe oraz ćwiczenia kształtujące nawyki utrzymania prawidłowej postawy ciała w różnych pozycjach. Istnieje także potrzeba organizowania odrębnych zajęć gimnastyki kompensacyjno-korekcyjnej”.

Ważnym uzupełnieniem realizacji nowej podstawy programowej w klasach I–III szkoły podstawowej jest objęcie najmłodszych uczniów programem badania kompetencji ruchowych i przeprowadzanie testów sprawnościowych każdego roku, w okresie od lutego do kwietnia. Uzyskane wyniki powinny stanowić podstawę do monitorowania postępów dzieci, identyfikowania obszarów wymagających dodatkowego wsparcia oraz dostosowywania treści zajęć do ich indywidualnych potrzeb rozwojowych.

Klasy IV–VIII SP - różnorodność doświadczeń i coraz większa sprawczość

Na kolejnym etapie uczeń wykorzystuje rozwinięte wcześniej kompetencje w coraz bardziej złożonych sytuacjach i poznaje szerokie spektrum aktywności fizycznej. Podstawa programowa podkreśla ich różnorodność, a jednocześnie daje nauczycielowi możliwość dostosowania sposobu realizacji zajęć do potrzeb uczniów, ich możliwości, zainteresowań oraz warunków szkoły.

Treści obejmują ćwiczenia ogólnorozwojowe, gry zespołowe i rekreacyjne, lekkoatletykę, taniec, relaksację i odprężenie, monitorowanie aktywności i sprawności fizycznej, bezpieczeństwo w aktywności fizycznej oraz kompetencje społeczne oraz sprawność fizyczna w służbach mundurowych i innych zawodach (w przypadku klas VII-VIII SP - dział fakultatywny).

Ważnym elementem staje się stopniowe zwiększanie samodzielności ucznia. Uczniowie powinni mieć możliwość poznawania różnych form aktywności fizycznej, dokonywania wyborów, obserwowania własnych postępów i rozumienia reakcji swojego organizmu na wysiłek. Uczą się także planować i monitorować własną aktywność oraz korzystać z technologii, które mogą ten proces wspierać.

Rozwijanie alfabetu ruchowego oznacza również budowanie kompetencji społecznych. Współpraca, komunikacja, odpowiedzialność, przestrzeganie zasad czy podejmowanie różnych ról podczas zajęć są traktowane jako istotny element edukacji fizycznej.

Szkoły ponadpodstawowe -  w kierunku samodzielnego, aktywnego życia

W szkole ponadpodstawowej szczególnego znaczenia nabiera przygotowanie młodego człowieka do okresu, w którym szkoła przestanie organizować jego aktywność fizyczną. Dlatego coraz większy nacisk położony jest na świadomy wybór, refleksyjność i odpowiedzialność za własną aktywność fizyczną oraz zdrowie.

Uczeń powinien poznawać różne możliwości podejmowania aktywności fizycznej i potrafić wybierać takie jej formy, które odpowiadają jego potrzebom, zainteresowaniom i możliwościom. Powinien również umieć planować aktywność fizyczną, monitorować własną sprawność fizyczną i reakcje organizmu, rozumieć znaczenie regeneracji i bezpieczeństwa oraz wykorzystywać zdobytą wiedzę w codziennym życiu.

Obowiązkowym obszarem w szkołach ponadpodstawowych jest dział „Sprawność fizyczna w służbach mundurowych i innych zawodach”.

8 Zasad, które przekształcą codzienne lekcje WF-u

Wdrożenie Alfabetu Ruchowego w szkołach opiera się na konkretnych wytycznych dydaktycznych:

1. Skupienie na ruchowym ABC: Budowanie mocnych fundamentów motorycznych przed przejściem do trudnych technik sportowych.

2. Różnorodność buduje kompetencje: Włączanie do programu nowatorskich dyscyplin (np. CrossFit, kalistenika, outdoor fitness, sporty rakietowe)

3. Nie tylko „jak?”, ale też „dlaczego?” Wyjaśnianie uczniom dlaczego dany ruch jest wartościowy dla ich zdrowia.

4. Progresywna autonomia: Stopniuj trudność, dawaj wybór i pozwalaj uczniom podejmować decyzje. Samodzielność i poczucie sprawczości są częścią alfabetu ruchowego.

5. Wykorzystanie otoczenia: Sala gimnastyczna to jedno z miejsc podejmowania aktywności fizycznej, ale nie jedyne. Boisko, park, las czy teren rekreacyjny pozwalają wykorzystywać umiejętności w zmiennych warunkach i pokazują, że aktywność fizyczna może być naturalną częścią codziennego życia

6. Rozwijaj samodzielność w aktywności fizycznej: Zachęcaj uczniów do wyboru, planowania i monitorowania własnej aktywności i sprawności fizycznej. Celem jest stopniowe przygotowanie ich do samodzielnego podejmowania ruchu poza szkołą i w przyszłości

7. Buduj „chcę”, nie tylko „potrafię”:  Kompetencje fizyczne to tylko część alfabetu ruchowego. Równie ważne są motywacja, pewność siebie i pozytywne doświadczenia. Doceniaj postęp, wysiłek i zaangażowanie oraz stwarzaj uczniom możliwość doświadczania sukcesu.

8. Inkluzywność: Każdy uczeń powinien mieć możliwość aktywnego uczestnictwa, rozwoju i doświadczania sukcesu, niezależnie od poziomu sprawności czy indywidualnych możliwości. Oznacza to różnicowanie zadań, elastyczne kryteria sukcesu i tworzenie takich warunków, w których różnorodność uczniów nie stanowi bariery w uczestnictwie

Wprowadzenie Alfabetu Ruchowego odmienia rolę wychowania fizycznego w szkole. Zamiast dyscypliny nastawionej wyłącznie na selekcję talentów sportowych, WF staje się uniwersalną przestrzenią edukacyjną, w której każdy uczeń zdobywa wiedzę, umiejętności i motywację do tego, by być aktywnym fizycznie przez całe życie.

autor artykułu:  dr Zuzanna Mazur

Projekt finansowany przez

Obserwuj nas

Polityka prywatności i plików cookies