Kluczowe wnioski i przełomowe rekomendacje z IV Kongresu WF z AWF!

W dniu 5 listopada 2026 roku na Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie odbył się IV Kongres WF z AWF  „Aktywny dzisiaj dla zdrowia w przyszłości”. Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli środowisk edukacyjnych, naukowych, politycznych i społecznych, stanowiąc element ogólnopolskiej inicjatywy wspierającej nauczycieli wychowania fizycznego, trenerów i dyrektorów szkół  poprzez łączenie praktycznego doświadczenia prosto z sali gimnastycznej z twardymi dowodami naukowymi.

Inspirujące dyskusje i ciekawe, praktyczne warsztaty 

Oficjalnego otwarcia kongresu dokonał JM Rektor AWF Warszawa, prof. dr hab. Bartosz Molik. W sesji inaugurującej głos zabrali również przedstawiciel(k)i ministerstw:

• dr Karolina Zioło-Pużuk – Sekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego,
• Piotr Borys – Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki,
• Paulina Piechna-Więckiewicz – Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej,

W programie znalazły się trzy  moderowane panele główne, gdzie podjęto dyskusję  nad kluczowymi wyzwaniami wychowania fizycznego:

1. „Lekcja wychowania fizycznego jako fundament aktywnego życia” (moderator: dr Zuzanna Mazur).
2. „Oceniać czy nie oceniać? Oto jest pytanie” (moderator: prof. dr hab. Hubert Makaruk).
3. „Dzieci, których nie można zgubić” (moderator: prof. dr hab. Jerzy Sadowski).

Istotną rolę w programie odegrała również część specjalistyczna w ramach której zorganizowano serię praktycznych warsztatów. Warsztaty stanowiły przestrzeń do zdobywania konkretnych narzędzi metodycznych, wymiany doświadczeń z ekspertami oraz praktycznego przetestowania rozwiązań wspierających alfabetyzację ruchową, diagnozę postawy ciała i skuteczną edukację włączającą.

W popołudniowej części kongresu zaplanowano trzy debaty:

• „Między ekranem a boiskiem. Czas wolny, higiena cyfrowa i aktywność fizyczna dzieci i młodzieży” – panel dostarczył uczestnikom aktualnej wiedzy na temat wpływu mediów cyfrowych i czasu ekranowego na zdrowie, rozwój oraz poziom aktywności fizycznej najmłodszych. W ramach dyskusji poruszono kwestie higieny cyfrowej, kształtowania zdrowych nawyków oraz wspierania równowagi między aktywnością w świecie online a aktywnością ruchową.

• „HIIT w szkole – od dowodów naukowych do praktyki edukacyjnej” – spotkanie skupiło się na wspólnej refleksji nad tym, jak przełożyć wyniki badań naukowych na rozwiązania możliwe do wdrożenia w bezpośredniej praktyce szkolnej. Przedstawiono aktualny stan wiedzy dotyczący skuteczności oraz możliwości wykorzystania krótkich, intensywnych wysiłków interwałowych (HIIT) w środowisku szkolnym, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu takich wysiłków na zdrowie i sprawność młodzieży.
• „Ewidencja „Sportowe Talenty” – między założeniami a praktyką. Jak rzetelnie realizować testy, motywować uczniów i wykorzystywać wyniki?” – debata stanowiła okazję do otwartej rozmowy o mocnych i słabych stronach Ewidencji „Sportowe Talenty” oraz o warunkach, które muszą zostać spełnione, aby system ten stał się praktycznym narzędziem wspierającym, a nie kolejnym obowiązkiem sprawozdawczym.

Deklaracja i Rekomendacje Kongresowe (Manifest)

Punktem kulminacyjnym kongresu była debata podsumowująca z udziałem głównych koordynatorów projektów badawczych, podczas której zaprezentowano Deklarację Uczestników IV Kongresu WF z AWF. Dokument podkreśla, że wychowanie fizyczne musi być wspólnym priorytetem edukacji, ochrony zdrowia i polityki społecznej państwa. Poniżej znajduje się pełna treść deklaracji: 

DEKLARACJA UCZESTNIKÓW IV KONGRESU WF z AWF „Aktywny Dzisiaj Dla Zdrowia w Przyszłości”

Warszawa, 5 listopada 2026 r.

I. PREAMBUŁA

Przyszłość zdrowego i aktywnego społeczeństwa zaczyna się w przedszkolu i szkole. Dlatego aktywność fizyczna i wychowanie fizyczne muszą być wspólnym priorytetem edukacji, ochrony zdrowia i polityki społecznej państwa.

My, uczestnicy IV Kongresu WF z AWF „Aktywny Dzisiaj Dla Zdrowia w Przyszłości”, reprezentujący środowiska edukacyjne, naukowe, sportowe i społeczne, uznajemy wychowanie fizyczne za ważny i niezastąpiony element edukacji oraz jeden z fundamentów zdrowia i wielostronnego, harmonijnego rozwoju dzieci i młodzieży.

W obliczu globalnej niewystarczającej aktywności ruchowej dzieci i młodzieży, niskiego poziomu sprawności fizycznej oraz fundamentalnych umiejętności ruchowych, licznych wad postawy młodego pokolenia, rosnącego znaczenia technologii cyfrowych i innych zagrożeń dla zdrowia w przyszłości wyrażamy przekonanie, że wychowanie fizyczne wymaga szczególnej uwagi i konsekwentnego wsparcia ze strony władz rządowych i samorządowych.

Współczesna szkoła powinna nie tylko przekazywać wiedzę o aktywności fizycznej, ale przede wszystkim rozwijać kompetencje ruchowe, budować pozytywne doświadczenia związane z ruchem i lekcjami WF-u, a przez to przygotowywać uczniów do samodzielnego dbania o zdrowie przez całe życie.

Nie każdy uczeń musi zostać sportowcem, ale każdy zasługuje na szansę, by polubić ruch, poznać własne możliwości, by troszczyć się o zdrowie przez całe życie.

II. REKOMENDACJE DLA POLITYKI PUBLICZNEJ

Wyniki badań i doświadczenia zgromadzone w ramach projektu WF z AWF stanowią podstawę do sformułowania rekomendacji dotyczących poprawy jakości wychowania fizycznego oraz wspierania zdrowia i rozwoju dzieci i młodzieży. Przedstawiamy propozycje działań skierowanych do instytucji odpowiedzialnych za edukację, sport i zdrowie, których wdrożenie wymaga współpracy międzyresortowej, wykorzystania wyników badań naukowych oraz systematycznej oceny skuteczności podejmowanych rozwiązań.

1. Uczyć fundamentalnych umiejętności ruchowych, a nie tylko organizować aktywność fizyczną

Rekomendujemy Ministerstwu Edukacji Narodowej wprowadzenie rozwiązań zapewniających systematyczne nauczanie i ocenę fundamentalnych umiejętności ruchowych, począwszy od wychowania przedszkolnego. Samo zapewnienie dzieciom czasu i warunków do aktywności fizycznej nie gwarantuje opanowania tych umiejętności. Nasze badania wykazały, że ponad połowa dzieci w wieku 8-12 lat nie osiąga wystarczającego poziomu alfabetyzacji ruchowej. Niedostateczne opanowanie podstawowych umiejętności może w kolejnych latach ograniczać możliwości uczestnictwa w różnych formach aktywności fizycznej i sprzyjać jej unikaniu.

Postulujemy upowszechnianie opartych na wiedzy naukowej metod nauczania, w tym założeń Alfabetu Ruchowego, dostosowanych do wieku i możliwości uczniów. Należy odejść od przekonania, że umiejętności ruchowe rozwijają się samoistnie, na rzecz celowego nauczania opartego na jasno określonych efektach uczenia się, odpowiednio dobranych zadaniach i informacji zwrotnej. Realizacja podstawy programowej WF powinna być oceniana nie tylko na podstawie przeprowadzonych zajęć, lecz przede wszystkim rzeczywistych osiągnięć uczniów. Przechodzeniu na kolejne etapy edukacyjne powinno towarzyszyć sprawdzanie stopnia opanowania wymaganych umiejętności oraz wsparcie uczniów, którzy ich jeszcze nie opanowali.

2. Dowartościować wychowanie fizyczne i wykorzystać diagnozę do doskonalenia nauczania

Rekomendujemy Ministerstwu Edukacji Narodowej wzmocnienie roli wychowania fizycznego w systemie edukacji oraz wprowadzenie systematycznej oceny umiejętności ruchowych uczniów. W badaniach wykazaliśmy dodatnie związki poziomu alfabetyzacji ruchowej z wynikami testów z matematyki i języka polskiego. Choć zależności te nie dowodzą wpływu wychowania fizycznego na osiągnięcia szkolne, stanowią ważną przesłankę do traktowania wykształcenia fizycznego jako integralnego elementu wielostronnego rozwoju dziecka. Opracowane w ramach projektu WF z AWF aplikacje FUS i Alfabet Ruchowy umożliwiają ocenę kompetencji ruchowych i monitorowanie postępów uczniów.

Postulujemy wykorzystanie tych narzędzi w praktyce szkolnej, tak aby diagnoza stanowiła podstawę indywidualizacji zadań, modyfikowania programów nauczania i oceny skuteczności działań dydaktycznych. Ocenianie na WF powinno wspierać rozwój: uwzględniać postępy, zaangażowanie i nabywanie umiejętności stosownie do indywidualnych możliwości, nie zaś utożsamiać ocenę szkolną z wynikiem testu sprawności. Diagnoza powinna rozpoczynać proces doskonalenia nauczania, a kolejne pomiary – pozwalać oceniać jego efekty.

3. Wzmocnić przygotowanie nauczycieli do skutecznego nauczania ruchu

Rekomendujemy Ministerstwu Edukacji Narodowej, we współpracy z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz uczelniami, weryfikację i wzmocnienie przygotowania do prowadzenia edukacji fizycznej na kierunkach kształcących nauczycieli edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej oraz wychowania fizycznego. Nasze badania ujawniły niewystarczający poziom opanowania podstawowych umiejętności ruchowych przez część uczniów, a nauczycielki edukacji wczesnoszkolnej wskazywały na ograniczenia własnych kompetencji w zakresie ich nauczania. W badaniu 100 szkół jedynie w 17% placówek wszyscy nauczyciele edukacji wczesnoszkolnej uczestniczyli w doskonaleniu dotyczącym wspierania aktywności fizycznej uczniów, wobec 61% szkół w przypadku nauczycieli WF. Badania interwencyjne pokazały możliwość poprawy umiejętności ruchowych dzieci. Wyniki wskazują jednak na potrzebę zapewnienia ciągłości nauczania i stałego wsparcia metodycznego nauczycieli, aby sprzyjać utrzymaniu uzyskanych efektów.

Postulujemy rozwinięcie stałych, praktycznych form kształcenia i doskonalenia obejmujących metodykę nauczania ruchu, indywidualizację zadań, ocenianie wspierające, motywowanie uczniów, edukację włączającą i profilaktykę zdrowotną. Należy rozważyć szerszy udział specjalistów WF w prowadzeniu zajęć w klasach I–III oraz wprowadzenie mentoringu metodycznego, zapewniając nauczycielom odpowiednie warunki organizacyjne i dostęp do aktualnej wiedzy. Miarą skuteczności działań powinna być jakość zajęć i rzeczywiste postępy uczniów, a nie liczba zrealizowanych szkoleń.

4. Przekształcić Ewidencję „Sportowe Talenty” w narzędzie monitorowania zdrowia publicznego

Rekomendujemy Ministerstwu Sportu i Turystyki, we współpracy z Ministerstwem Zdrowia i Ministerstwem Edukacji Narodowej, przekształcenie Ewidencji „Sportowe Talenty” w element krajowego systemu nadzoru zdrowia publicznego. Powszechne testowanie sprawności fizycznej nie może służyć wyłącznie gromadzeniu wyników. Warunkiem użyteczności danych jest wprowadzenie naukowo uzasadnionych progów sprawności powiązanych ze zdrowiem. Nasze analizy wykazały, że w 2025 r. próg wydolności fizycznej korzystnej dla zdrowia osiągnęła około połowa uczniów z ważnym wynikiem testu. Interpretacja wyników powinna mieć charakter przesiewowy i nie może stanowić diagnozy medycznej ani podstawy ocen z WF czy selekcji sportowej.

Postulujemy zintegrowanie kontroli jakości i kompletności pomiarów, zdrowotnej interpretacji wyników, informacji zwrotnej oraz planowania i ponownej oceny działań profilaktycznych. W 2025 r. około co piąty uczeń objęty obowiązkiem nie uczestniczył w testach sprawności. Konieczne są zatem monitorowanie przyczyn braków i wsparcie organizacyjne, metodyczne oraz techniczne dla szkół i nauczycieli.

5. Wprowadzić systematyczną ocenę postawy ciała dzieci od wieku przedszkolnego

Rekomendujemy Ministerstwu Zdrowia, we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej i samorządami, wprowadzenie systematycznej oceny postawy ciała dzieci, począwszy od 4. roku życia. Badania powinny być przeprowadzane co najmniej raz w roku przez fizjoterapeutów w przedszkolach, a w przypadku dzieci nieuczęszczających do przedszkoli – w ramach bilansów zdrowia.

Postulujemy wykorzystanie prostych, zwalidowanych narzędzi diagnostycznych, umożliwiających wczesne rozpoznawanie nieprawidłowości i wskazujących dalsze postępowanie. System powinien opierać się na współpracy fizjoterapeutów, lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej i samorządów, a wyniki badań służyć podejmowaniu odpowiednich działań oraz ocenie ich skuteczności.

6. Wzmocnić współpracę szkoły z rodziną poprzez „Wywiadówkę z WF”

Rekomendujemy Ministerstwu Edukacji Narodowej pilotaż „Wywiadówki z WF” – cyklicznych spotkań nauczycieli z rodzicami poświęconych rozwojowi ruchowemu dziecka, jego aktywności fizycznej oraz barierom utrudniającym podejmowanie ruchu. Badania realizowane w ramach projektu WF z AWF wskazują, że sama dostępność infrastruktury i zajęć sportowych nie gwarantuje aktywności fizycznej dzieci. W badaniu obejmującym 600 rodziców dzieci nieuczestniczących w zorganizowanych zajęciach sportowych jako główne przeszkody wskazywano niechęć i brak motywacji dzieci. Wywiady pogłębione ujawniły również bezradność części rodziców wobec tej sytuacji oraz znaczenie negatywnych doświadczeń ruchowych. W badaniu rodzin uczestników Sport Klubów blisko 60% dzieci nieaktywnych fizycznie miało nieaktywnych rodziców.

Postulujemy stworzenie modelu współpracy, w którym nauczyciel, na podstawie diagnozy kompetencji fizycznych ucznia, wspólnie z rodzicami rozpoznaje jego potrzeby i trudności oraz uzgadnia możliwe do realizacji działania w szkole i w domu. Celem takich spotkań powinno być nie tylko informowanie o wynikach dziecka, lecz przede wszystkim wspieranie rodziców w kształtowaniu pozytywnych doświadczeń ruchowych, motywacji i trwałych nawyków aktywności fizycznej.

7. Zapewnić okazje do ruchu w całym dniu szkolnym

Rekomendujemy Ministerstwu Edukacji Narodowej, we współpracy z samorządami, upowszechnienie modelu szkoły aktywnej fizycznie, w której ruch jest naturalnym elementem codziennego funkcjonowania, a nie ogranicza się do lekcji WF i pozalekcyjnych zajęć sportowych. Szkoły powinny organizować aktywne przerwy, wprowadzać ćwiczenia śródlekcyjne, wykorzystywać ruch w nauczaniu różnych przedmiotów i angażować uczniów w planowanie aktywności fizycznej oraz zagospodarowanie przestrzeni szkolnej. Ważna jest też różnorodna oferta ruchowa dla uczniów o różnych możliwościach, zwłaszcza dla tych dotychczas nieaktywnych.

Postulujemy wspieranie aktywnego przemieszczania się do szkoły poprzez edukację, bezpieczne trasy oraz współpracę z samorządami przy zapewnianiu odpowiedniej infrastruktury. W badaniu 100 szkół jedynie około 30% placówek podejmowało takie działania. Wdrożenie modelu wymaga dostosowania działań do lokalnych warunków, bezpiecznej przestrzeni i sprzętu oraz wsparcia nauczycieli. Miarą sukcesu powinna być trwała dostępność codziennych okazji do ruchu dla wszystkich uczniów, a nie liczba imprez sportowych.

8. Zapewnić każdemu uczniowi możliwość pełnego uczestnictwa w lekcjach WF

Rekomendujemy Ministerstwu Edukacji Narodowej pilotaż rozwiązań zapewniających rzeczywiste, bezpieczne uczestnictwo w lekcjach WF uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi. Badania jakościowe projektu WF z AWF wskazują na trudności organizacyjne i metodyczne zgłaszane przez nauczycieli oraz potrzebę systemowego wsparcia edukacji włączającej. Warunkiem uczestnictwa jest także przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej, stygmatyzacji i wykluczeniu oraz dostosowanie form wysiłku do możliwości i stanu zdrowia uczniów.

Postulujemy wypracowanie standardów współpracy nauczyciela WF z nauczycielem współorganizującym kształcenie, zapewnianie wsparcia przez drugiego nauczyciela tam, gdzie wymaga tego organizacja zajęć, rozwijanie praktycznych szkoleń oraz stosowanie dostosowanych narzędzi oceny kompetencji ruchowych, takich jak FUS-IN. Pilotaż powinien uwzględniać wykonalność i koszty rozwiązań, a także rzeczywiste uczestnictwo uczniów i ich poczucie włączenia. Dopiero wyniki takiej oceny powinny stanowić podstawę szerszego wdrożenia.

III. DEKLARUJEMY WSPÓLNĄ ODPOWIEDZIALNOŚĆ

Naszym wspólnym celem jest szkoła, w której każde dziecko otrzymuje szansę rozwijania swoich możliwości, zdobywania pozytywnych doświadczeń ruchowych i przygotowania do aktywnego, zdrowego życia.

Dlatego jako przedstawiciele środowisk naukowych, edukacyjnych i społecznych deklarujemy gotowość do wspierania działań na rzecz podnoszenia jakości lekcji wychowania fizycznego, przekazywania wiedzy naukowej do praktyki szkolnej oraz rozwijania współpracy między instytucjami.

Uznajemy, że skuteczne wychowanie fizyczne powinno łączyć wymagania edukacyjne z poszanowaniem indywidualnych możliwości, rozwój sprawności z troską o zdrowie oraz sportową rywalizację ze współpracą i wzajemnym szacunkiem

Projekt finansowany przez

Obserwuj nas

Polityka prywatności i plików cookies