Ruch, który łączy całą szkołę
Poziom aktywności fizycznej dzieci i młodzieży w Polsce się obniża i to mimo poprawiających się uwarunkowan do ruchu (Zembura, Korcz, Cieśla, & Nałęcz, 2023). W obliczu tego kryzysu szkoły mają wyjątkową pozycję: są miejscem, w którym można kształtować codzienne nawyki zdrowotne i ruchowe całych społeczności. Samo zapewnienie lekcji wychowania fizycznego i dodatkowych zajęć sportowych może jednak nie wystarczyć.
W promocji ruchu szkoła w Polsce jest postrzegana przede wszystkim przez pryzmat lekcji WF, zajęć pozalekcyjnych, takich jak SKS, oraz klubów sportowych korzystających ze szkolnej infrastruktury. Za kluczowe uważane są hale, boiska i finansowanie zajęć. Szkoła może jednak wspierać aktywność fizyczną na wiele innych sposobów. Ruch może stać się integralną częścią szkolnego życia: lekcji, przerw, komunikacji i kultury szkoły.
Takie podejście nazywa się ogólnoszkolnym (ang. whole-school approach). Światowa Organizacja Zdrowia zaleca je jako całościową strategię, w której cała społeczność szkolna wspólnie tworzy uczniom liczne okazje do ruchu w ciągu dnia (WHO & UNESCO, 2023). Polityka szkoły, plan zajęć, nauczyciele, infrastruktura i otoczenie mają sprzyjać codziennej aktywności wszystkich uczniów. Chodzi o przemyślany zestaw działań, a nie pojedyncze, odizolowane inicjatywy (WHO, 2025).
Dlaczego warto zainteresować się ogólnoszkolnym podejściem do aktywności fizycznej?
1. Więcej okazji do ruchu w ciągu dnia
Ogólnoszkolne podejście pozwala włączać aktywność fizyczną w różne momenty dnia: WF, przerwy, lekcje, dojazdy do szkoły oraz zajęcia przed i po lekcjach. W metaanalizie 189 publikacji stwierdzono mały, dodatni wpływ działań szkolnych na ogólną aktywność dzieci i młodzieży, a większy efekt w czasie spędzanym w szkole niż poza nią (Moeller i inni, 2024).
2. Trwałość zmian
W projektowym podejściu działania mogą zakończyć się wraz z finansowaniem lub odejściem osoby, która je koordynowała. Podejście ogólnoszkolne obejmuje także szkolną kulturę, plan dnia, przestrzeń, kompetencje pracowników i współpracę z rodzinami, dzięki czemu ruch może stać się stałym elementem codzienności. W badaniu programu Creating Active Schools w 53 szkołach po dziewięciu miesiącach odnotowano poprawę m.in. w kulturze szkoły, zaangażowaniu pracowników, aktywnych lekcjach i dojazdach (Helme i inni, 2022). Sugeruje to, że szkoła może zmieniać trwałe warunki, które ułatwiają kontynuowanie działań.
3. Ruch staje się częścią uczenia się, a działania można dopasować do szkoły
Aktywność fizyczna może wspierać uwagę, zachowanie podczas lekcji i gotowość do nauki, dlatego ruch nie musi konkurować z celami edukacyjnymi. Może być włączany w lekcje, przerwy i codzienne rutyny, a nie ograniczany do zajęć sportowych. Różne działania szkolne, wśród nich aktywne lekcje czy zmiany zmiany na przerwach, mogą poprawiać wybrane wskaźniki aktywności lub sprawności. WHO (2025) podkreśla znaczenie uwzględniania lokalnych warunków, a przeglądy badań zalecają dopasowywanie rozwiązań do potrzeb i możliwości placówki. Szkoła może więc zacząć od diagnozy i wybrać działania, które da się włączyć w jej codzienne funkcjonowanie.
Programem, który wspiera szkoły we wdrażaniu założeń ogólnoszkolnej aktywności fizycznej jest Doskonalenie szkół w obszarze ogólnoszkolnej aktywności fizycznej w ramach WF z AWF, o którym przeczytasz więcej TUTAJ.
Polskie szkoły pokazują już, że działania nie muszą zaczynać się od dużych inwestycji. Mogą wynikać z dobrego pomysłu, wykorzystania dostępnej przestrzeni i zaangażowania uczniów.
3 szkolne sposoby na codzienny ruch
1. Football3 w Szkole Podstawowej im. Zbigniewa Dłużniewskiego w Nowej Górze
Co robi szkoła?
Szkoła wykorzystuje football3, metodę edukacyjną opartą na piłce nożnej, rozwijaną w Polsce przez Stowarzyszenie Trenuj Bycie Dobrym. Zajęcia obejmują rozmowę przed meczem, rozgrywkę i podsumowanie. Uczniowie wspólnie ustalają zasady, a mediator pomaga im rozmawiać, współpracować i rozwiązywać konflikty. Dzieci z klas I–III uczestniczą w zajęciach, a starsi uczniowie pomagają jako wolontariusze i mediatorzy.
Dlaczego to robi?
Szkoła chce łączyć aktywność fizyczną z wychowaniem i rozwojem kompetencji społecznych. Gra staje się okazją do współdecydowania, negocjowania i odpowiedzialności za wspólne reguły.
Co to zmienia?
Według doświadczeń szkoły uczniowie lepiej się komunikują i współpracują, rozwijają empatię oraz skuteczniej rozwiązują konflikty. Działania wspierają też relacje między młodszymi i starszymi uczniami oraz budują przyjazny klimat szkoły.
2. Outdoorowe przerwy w Szkole Podstawowej w Wierzonce
Co robi szkoła?
Uczniowie spędzają przerwy na świeżym powietrzu, korzystając z boiska, terenów zielonych i dostępnego sprzętu. Mogą grać, tańczyć, organizować własne zabawy i eksplorować przestrzeń, używając między innymi lin, opon, hamaków i huśtawek. Główna przerwa jest dłuższa, aby umożliwić wyjście na dwór.
Dlaczego to robi?
Szkoła traktuje przerwę jako naturalny czas na ruch i daje uczniom możliwość wyboru aktywności. Nauczyciele zapewniają nadzór, ale pozostawiają dzieciom swobodę.
Co to zmienia?
Ruch staje się codziennym elementem funkcjonowania placówki. Uczniowie mogą aktywnie odpocząć, a szkoła wykorzystuje istniejące otoczenie i proste rozwiązania, by tworzyć okazje do ruchu niezależnie od pogody.
3. Słowak Fit Festiwal w Uniwersyteckim I Liceum Ogólnokształcącym im. Juliusza Słowackiego w Chorzowie
Co robi szkoła?
Cykliczny festiwal, organizowany od 2016 roku, łączy część edukacyjną z praktyczną. Uczniowie zdobywają wiedzę o zdrowiu psychicznym, higienie i odżywianiu, a następnie mogą uczestniczyć z nauczycielami w zajęciach ruchowych i warsztatach, na przykład z samoobrony czy automasażu.
Dlaczego to robi?
Festiwal ma w atrakcyjny sposób przekazywać wiedzę o zdrowiu i zachęcać do aktywnego stylu życia. Włącza też nauczycieli różnych przedmiotów i stwarza okazję do współpracy ze specjalistami oraz lokalnymi partnerami.
Co to zmienia?
Duża część uczniów i nauczycieli angażuje się we wspólne wydarzenie, a promocja zdrowia wychodzi poza lekcje WF. Festiwal może rozwijać współpracę uczniów, wzmacniać więzi w społeczności i sprawiać, że ruch staje się widoczną częścią życia szkoły.
Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak włączyć swoją szkołę do projektu doskonalenia szkół w zakresie ogólnoszkolnej aktywności fizycznej- TUTAJ znajdziesz więcej informacji.
Autor artykułu: dr Paweł Zembura
Bibliografia
Helme, Z. E., Morris, J. L., Nichols, J., Chalkley, A. E., Bingham, D. D., McLoughlin, G. M., Bartholomew, J. B., & Daly-Smith, A. (2022). Assessing the impacts of Creating Active Schools on organisational culture for physical activity. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(24), Article 16950. https://doi.org/10.3390/ijerph192416950
Moeller, N. C., Østergaard, L., Rasmussen, M. G. B., Schmidt-Persson, J., Larsen, K. T., & Juhl, C. B. (2024). How to get children moving? The effectiveness of school-based interventions promoting physical activity in children and adolescents: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled- and controlled studies. Health & Place, 89, Article 103333. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2024.103333
World Health Organization, United Nations Children’s Fund, & United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2023). How school systems can improve health and well-being: Topic brief: Physical activity. https://www.who.int/publications/i/item/9789240064775
World Health Organization Regional Office for Europe. (2025). Whole-of-school approach to the promotion of physical activity: Using research, policy and practice to understand system’s needs and structures. https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/382444/WHO-EURO-2025-12499-52273-80389-eng.pdf?sequence=1
Zembura, P., Korcz, A., Nałęcz, H., & Cieśla, E. (2022). Results from Poland’s 2022 report card on physical activity for children and youth. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(7), Article 4276. https://doi.org/10.3390/ijerph19074276
Projekt finansowany przez
Obserwuj nas
Polityka prywatności i plików cookies